İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ

Ocak 12, 2007

BORÇLAR KANUNU UYARINCA HİZMET AKDİ, İSTİSNA AKDİ ve VEKÂLET AKDİ


BORÇLAR KANUNU UYARINCA HİZMET AKDİ, İSTİSNA AKDİ ve VEKÂLET AKDİ :
Borçlar Kanunu’nun “özel borç ilişkileri”ni düzenleyen ikinci kısmında yer alan çeşitli akitler arasında hizmet akdi, istisna akdi ve vekâlet akdi de yer almaktadır.
Hizmet Akdi
Borçlar Kanunu’nun 313’üncü maddesine göre;
“Hizmet akdi, bir mukaveledir ki onunla işçi, muayyen veya gayri muayyen bir zamanda hizmet görmeği ve iş sahibi dahi ona bir ücret vermeği taahhüt eder.
Ücret, zaman itibariyle olmayıp yapılan işe göre verildiği takdirde dahi işçi muayyen veya gayri muayyen bir zaman için alınmış veya çalışmış oldukça, hizmet akdi yine mevcuttur; buna parça üzerine hizmet veya götürü hizmet denir.”
Hizmet sözleşmesi, ücret karşılığında, belli veya belli olmayan bir zaman için bir kişinin hizmetini kiralamasıdır. Bu akit, karşılıklı borç doğuran akitlerden olup, hizmet görmek borcu ile hizmetin karşılığını ödemek borcuna ilişkin karşılıklı borçları kapsar. Hizmet deyiminden, maddi ve fikri her türlü çalışmayı anlamak gerekir. Yapılan hizmetin, ekonomik bir yarar sağlaması ya da hizmet verene bir menfaat getirmesi zorunlu değildir.
Hizmet akdi şu nitelikleri taşır:
· Hizmet akdi, iki tarafı da bağlayan karşılıklı taahhütleri içine alan bir akittir;
· Hizmet yapacak olan hizmet verene bir çalışma vaat eder;
· Bu hizmet, belli ya da belli olmayan bir zaman için vaat edilir;
· Hizmet veren (işveren) hizmeti yapana bir ücret vermekle yükümlüdür.
Borçlar Kanunu’nun 353’üncü maddesi “Bu babın hükümleri hizmet akdinin teşekkül unsurlarını havi olmakla beraber ilmi veya bedii malumatı mahsusayı haiz olanlar tarafından ücretle yapıla gelen mesai hakkındaki akitlere de tatbik olunur.” şeklindedir. Bu hüküm Borçlar Kanunu’nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümlerinin uygulama alanını genişletmiştir. Madde’de sözü edilen bilimsel veya bedii (güzel, güzellik; estetik) özel bilgi sahibi olanlar; mimar, doktor, avukat, serbest muhasebeci, serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli mali müşavir gibi serbest meslek erbabıdır. Sözkonusu hüküm sebebiyle, hizmet sözleşmesi serbest meslek erbabı için de uygulanabilir olmaktadır.
İstisna Akdi
İstisna akdi ise Borçlar Kanunu’nun 355’inci maddesinde “İstisna, bir akittir ki onunla bir taraf (müteahhit), diğer tarafın (iş sahibi) vermeğe taahhüt eylediği semen mukabilinde bir şey imalini iltizam eder.” şeklinde hüküm altına alınmıştır. İstisna akdi kavramı; iş sahibinin vermeyi kabûl ettiği bir bedel karşılığında, bir “eser” meydana getirme taahhüdünü kapsayan bir sözleşmeyi anlatır. Bu sözleşmede iş sahibi, bir ücret karşılığında bir şey yaptırmak isteyen taraftır; müteahhit ise, o şeyi ücret karşılığında yapan kimsedir. Müteahhit, bir eser meydana getirmek, yani kendi çalışması ile ve kendi sorumluluğu altında, diğer tarafa maddi ya da gayrimaddi ancak objektif bakımdan tespit edilebilir bir sonuç sağlamak borcu altına girer.
İstisna sözleşmesinin unsurları şunlardır:
· Bir yapıt (eser) meydana getirme;
· Meydana getirme (imâl);
· Eser için bir karşılık (ücret) vaadetme.
Yapıt, belirli bir iş, belirli bir çalışma sonucunu anlatır. İnsan emeğinin mahsulü olup, hukuki bir bütün halinde anlam ifade eden ve iktisadi değer taşıyan maddi ve gayri maddi her şeydir. İmâl ise, var olan bir şeyin bir parçasını yapmak, onu tamir etmek, onarmak veya bir şeyin tümünü yeniden meydana getirmek, yapıp ortaya çıkarmaktır. Bağımsız bir bütün olarak hukuki bir mal niteliğinde olmayan şeylerin meydana getirilmesi bir çalışma mahsulü olsa dahi, ortada bir istisna akdi yoktur. Örneğin, eğitim ve öğretim, bir hastanın tedavisi, bir inşaatı idare ve teftiş, bir davanın takibi gibi konular, istisna akdinin konusu olan bir şeyin imali kavramını karşılamamaktadır. Buna karşılık, bina inşası, köprü yapımı, elbise dikimi, boya ve badana yapımı, plan ve proje yapılması gibi iş ve eylemler imal olunan şey kapsamına girmektedir.
Vekalet Akdi
Vekalet akdinde ise vekil, sözleşme kapsamında kendisine yüklenen işin yönetimini ya da yüklendiği hizmetin ifasını üstlenir. Burada bir yapıtın meydana getirilmesi veya değiştirilmesi değil, diğer iş ve hizmetlerin yapılması söz konusudur ve vekâlet bu yönüyle genel bir mahiyet taşımaktadır. Bu sebeple, bir zamanla sınırlı olarak ifa edilmeleri gerekmeyen (aksi halde hizmet sözleşmesi vardır), konusu bir eserin meydana getirilmesi veya değiştirilmesi olmayan (aksi halde eser sözleşmesi vardır) veya tellallık, kredi mektubu, taşıma, komisyon ve yayın sözleşmesi gibi özel bir şekilde düzenlenmiş sözleşmeler arasında yer almayan bütün hizmet edimleri, hep vekalet hükümlerine tabidirler.
Benzerlikler ve Farklar
Hizmet akdi, istisna ve vekalet akitleri ile önemli benzerlikler gösterir. Bununla birlikte, kimi farklar bu akitlerin birbirinden ayrılmasını sağlar.
Bir taraf, diğer tarafın vermeyi kabul ettiği bir semen karşılığı, bir şey imalini borçlanmışsa, ortada bir istisna akdi var demektir. Hizmet akdini istisna akdinden ayıran şey, müteahhidin bir şeyi imal keyfiyetidir. İstisna akdinde amaç, önceden belli edilmiş olan ve bir bütün meydana getiren bir işin yapılmasında harcanılmış bulunan beden ve kafa gücünün verimi sonucu eserin ortaya çıkarılmasıdır. Hizmet akdi ise belli veya belli olmayan bir süre için işin görülmesi yükümlülüğüdür. Hizmet akdinde bir kimse doğrudan doğruya emeğini kiralar, istisna akdinde ise belli bir sonucun elde edilebilmesi için, bir hizmetin sonucu taahhüt edilir. İşverenin emir ve talimatları doğrultusunda günün belli saatlerinde işyerinin girişinde beklemek ve giren çıkanı kontrol etmek ancak hizmet sözleşmesine konu olabilir. Burada herhangi bir şeyin imal edilmesi taahhüdü ve fiili bulunmamaktadır. Belirlenen saatlerde işyerinin girişinde beklenilmesi ile bir taraf sözleşmenin kendisine yüklediği edimi yerine getirmiş olmaktadır. Oysa bir makinenin tamiri, çalışır hale getirilmesi istisna akdine konu olabilir. Bunun için ne kadar emek harcanırsa harcansın makine çalışır hale getirilmedikçe edim yerine getirilememiş ve semene hak kazanılmamış olacaktır.
Hizmet akdini vekaletten ayıran unsurlar ise zaman ve süre kavramlarıdır. İşçi, belli veya belli olmayan zaman için hizmet görmeyi vaat eder. Hizmetin bu devamı vekalette yoktur.
İstisna akdi, bir eserin yapılıp ortaya konması veya mevcut bir eserin üzerinde değişiklik yapılmasını; vekalet akdi ise sözleşme uyarınca yüklenilen işin idaresini veya yerine getirmeyi kabul ettiği işin yerine getirilmesini kapsar. İstisna akdinde, müteahhidin borcunu yerine getirebilmesi, emeğin sonucu eserin elde edilebilmesine bağlıdır. Vekalette ise, çalışma çabası bir sonuç vermese de, vekil yine borcunu yerine getirmiş sayılır.

About these ads

1 Yorum »

  1. Çok güzel bir çalışma, teşekkürler.Sınav öncesi çok yararlı oldu.

    Yorum tarafından İbrahim Ethem Erçakır — Ocak 15, 2007 @ 1:24 pm | Cevapla


Bu yazıya yapılan yorumlar için RSS beslemeleri. TrackBack URI

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

The Rubric Theme WordPress.com'dan blog alın.

Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

Diğer 72 takipçiye katılın

%d blogcu bunu beğendi: