İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ

Eylül 28, 2010

İcra Ve İflas Hukukunda Harçlar Ve Giderler

Filed under: Borçlar - Ticaret - İcra İflas - Banka - Tüketici H — Eslem Hukuk @ 8:20 pm

a)İcra ve İflas Harçları:

H  a r ç; özel ve tüzel kişilerin, özel çıkarlarına ilişkin olarak, kamu kuruluşlarının hizmetlerinden yararlanmaları karşılığında yaptıkları ödemelerdir.[1] Başka bir ifade ile, “takip hukukunda harçlar, devletin, icra ve iflas muamelelerini ifa etmek suretiyle gördüğü hususi hizmet dolayısı ile ilgililerden, harç pulu yapıştırmak suretiyle aldığı para”dır.[2] Kural olarak, devletin gördüğü kamu hizmetleri parasızdır. Ancak, devlet kendisi için oldukça külfetli ve masraflı bir faaliyet olan icra ve iflas hukuku sahasındaki hizmetleri için bu hizmetlerden yararlananlardan -yaptığı masrafların tam karşılığı olmamak üzere- harç adı altında cüzi bir para tahsil eder. Bu para; ilgili kişilerden harç pulu yapıştırılmak suretiyle tahsil edilir.

I-Devletin, icra ve iflas hukuku sahasında alabileceği harçları kanun tayin eder. Halen bu harçlar, 492 sayılı Harçlar Kanununda[3] düzenlenmiş bulunmaktadır. Bu kanuna  -3239 sayılı kanunla eklenen- mükerrer  -4369 ve 5035 sayılı kanunlarla değişik- 138. maddede “her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, önceki yılda uygulanan maktu harçlar (maktu ve nisbi harçların asgari ve azami miktarlarını belirleyen hadler dahil) o yıl için tesbit ve ilan olunan yeniden değerleme oranında arttırılır. Bu şekilde hesaplanan maktu harç ve tutarların % 5’ini aşmayan kesirleri dikkate alınmaz” denilmiş olduğundan harç miktarları her yıl başında yeniden belirlenecektir… Harçlar Kanununun, konumuzla ilgili hükümlerini;

A-İcra Harçları,

B-İflas Harçları,

C-Tetkik Mercii Harçları,

olmak üzere üç grupta incelemek mümkündür.

Bunlardan icra ve iflas harçları Harçlar Kanununun (1) sayılı Tarifesinin (B) bölümünde düzenlenmiştir.

II- A) İCRA HARÇLARI:

a)İcraya başvurma harcı: Gerek  i l a m l ı  gerekse  i l a m s ı z  icra takiplerinde, takip talebinde bulunan alacaklıdan alınır. Bu harç maktu olup[4] alacaklı neticede haklı çıkarsa, harç borçluya yüklenir.

b)Peşin harç: İ l a m s ı z  takiplerde, takip talebinde bulunan alacaklıdan, alacağın binde beşi oranında tahsil edilir. Bu harç, takip sonunda, alınacak asıl harca mahsup edilir. Alacaklı mahkemeye başvurarak dava  -“alacak davası” veya “itirazın iptali davası”- açmaya mecbur kalırsa, peşin alınan harç kendisine iade olunur veya alacaklının isteği üzerine mahkeme harçlarına mahsup edilir (Harçlar Kanunu mad. 29)[5]. Başlangıçta alacaklıdan alınan bu harç da, neticede haklı çıkarsa, borçluya yüklenir.

Peşin harcın, sadece “ilamsız takipler”de alınmasından maksat, ilama dayalı olmayan takiplerin ciddiyetini temin etmek ve asılsız takip taleplerine engel olmaktır.[6] Aynı zamanda, ilama dayanan takiplerde, o safhaya gelinceye kadar, mahkemeden ilamın alınması sırasında gerekli harçlar alınmış olduğundan, ayrıca, takip safhasında peşin harç alınmasına gerek görülmemiştir….[7]

Takip borçlularından birisi hakkında icra takibi yapıldıktan sonra, takibin -kefil, ciranta, müşterek/müteselsil borçlu gibi- diğer borçlularına yöneltilerek onlara ödeme emri gönderilebilmesi için, alacaklının yeniden peşin harç ödemesi gerekir.[8]

İ l a m l ı  takiplerde peşin harç alınmaz.[9]

Yüksek mahkeme[10], İİK.nun 149. maddesine dayalı, borçluya örnek 151 icra emri gönderilerek yapılan ipotekli takiplerden de peşin harç alınamayacağını” belirtmiştir…

Takip, mahkeme ilamına değil de, ilam niteliğindeki bir belgeye (İİK. mad. 38) -örneğin; re’sen düzenlenmiş bir noter senedine- dayanmakta ise,  p e ş i n  h a r ç  alınacak mıdır? Bu durumda, Harçlar Kanununun 29. maddesindeki “ilama dayanmayan takip” deyiminin dar tesir edip, takip konusu yapılan “mahkeme ilamı” olmadıkça peşin harcın alınması gerektiği sonucuna varmak gerekir. Keza yukarıdaki ikinci gerekçe de, “sadece mahkeme ilamına dayanan icra takiplerinden peşin harç alınmayacağını” haklı göstermektedir. Bu itibarla, mahkeme huzurunda yapılan s u l h,  k a b u l,  f e r a g a t  hallerinde “karar ve ilam harcı” alınacağından (Harçlar Kanunu mad. 22) ve bu üç hali belgeleyen mahkeme kararı teknik manada bir “mahkeme ilamı” sayılacağından (HUMK. mad. 95/1) bu üç halde, “icra takibinin ilama dayandığı” gerekçesi ile, peşin harç alınmamalıdır.[11] [12] Noterlikçe re’sen düzenlenmiş senetler gibi, hakkında daha önce ilam harcı ödenmemiş diğer ilam niteliğindeki belgelere (temyiz kefaletnameleri, icra dairesindeki kefaletler ve özel kanunlara göre ve ilam niteliğinde sayılan belgelere) dayanan ilamlı icra takiplerinde, Harçlar Kanununun 29. maddesine göre,   -binde beş- peşin harç ödenmelidir.[13]

c)Tahsil harcı ve icranın yerine getirilmesi harcı:

aa)Tahsil harcı:[14] Konusu para veya para ile değerlendirilmesi mümkün bir şey olan icra takiplerinden, icra takibinin değeri üzerinden  n i s b i  olarak alınır. Harç oranı takibin uzaması ile artmaktadır:

aaa-Ödeme veya icra emrinin tebliği üzerine hacizden önce ödenen paralardan % 3,6[15]

bbb-Hacizden sonra ve satıştan önce ödenen paralardan % 7,2

ccc-Haczedilen malların satılıp paraya çevrilmesi suretiyle yani satıştan sonra tahsil olunan paralardan % 9

n i s b e t i n d e  “tahsil harcı” alınır.

Tahsil harcı, takip masrafları çıkarıldıktan sonra geri kalan miktar üzerinden hesaplanarak, alacaklıdan alınır.[16] Ayrıca belirtelim ki, harcın yükümlüsü ilgili kişi (borçlu/alacaklı “cezaevi harcından”) olduğundan, tahsil harcı, borçlu vekilinden değil, borçludan istenebilir.[17]

Bu harç, “konusu para olan icra takiplerinde” alacağın ödenmesi sırasında, “konusu paradan başka bir şey olan icra takiplerinde -örneğin; menkul teslimlerinde (İİK. mad. 24), çocuk teslimlerinde (İİK. mad. 25)-” icranın yerine getirilmesinden itibaren 15 gün içinde ödenir (Harçlar Kanunu mad. 28/b).

ddd-Memur ve hizmetlilerin, maaş, ücret, gündelik ve sair hizmet gelirlerinin haczi suretiyle tahsil olunan paralardan % 3,6

eee-Gayrımenkul ve gemilerin tahliye ve tesliminde; tahliye ve teslim icra marifetiyle olmuşsa % 3,6, icra marifetiyle olmamışsa % 1,8

fff-Menkul teslimlerinde, teslim icra marifetiyle olmuşsa % 3,6, icra marifetiyle olmamışsa % 1,8

oranında tahsil edilir.

Nisbi harç para tahsil edilirken alınır. Maktu harç ise, ilam icraya konulunca peşin olarak alınır.

Yüksek mahkeme, yeni oluşturduğu içtihatlarında “tahsil harcının yükümlüsünün       -İİK. mad. 15/I uyarınca- borçlu olduğunu, bu nedenle, alacaklıya ödeme yapılırken, tahsil harcının düşülmeyeceğini (kesilemeyeceğini)” belirtmektedir.[18]

bb)İcranın yerine getirilmesi harcı:[19] Konusu, para ile değerlendirilmesi mümkün olmayan icra takiplerinde -çocuk teslimi gibi (İİK. mad. 25)- icra takibinin sonunda maktu olarak alınır.

d)Cezaevleri harcı: Bu harç 2548 sayılı kanuna[20] göre;

aa)Miktar ve kıymeti muayyen olan ilamlı ve ilamsız alacaklardan, tahsil olunan paranın % 2’si,

bb)Kıymeti muayyen olmayan ilamların icrasından, tahsil olunan harcın yarısı nisbetinde alınır.

Bu harcın, diğer harçlardan farklı olan en önemli özelliği, borçluya yükletilmemesindedir. Yani bu harca alacaklı katlanır. Bu suretle İİK. mad. 15/1’de ifade edilmiş bulunan “… bütün harçların borçluya ait olduğu” kuralına 2548 sayılı kanunun bahsedilen maddesi ile bir istisna getirilmiştir.[21] [22]

e)Feragat harcı: “Her ne sebep ve suretle olursa olsun, icra takibinden vazgeçildiğinin zabıtnameye yazılması için vazgeçilen miktara ait tahsil harcının yarısı alınır.[23] Ancak haczedilen mal satılıp paraya çevrildikten sonra takipten vazgeçilirse, tahsil harcı tam olarak alınır” (Harçlar Kanunu, mad. 23). Ayrıca belirtelim ki; ödeme emrinin tebliğe çıkarılmasından sonra fakat borçluya tebliğinden önce takipten feragat edilmesi halinde -bu aşamada tahsil harcı alınmadığından (bknz: yuk. dipn. 15)- feragat harcı alınmaz.[24] Yüksek mahkeme[25], bu konudaki içtihatlarında “bu harçtan alacaklının sorumlu olduğunu” belirtmiştir.

III-Harcın ödenme zamanı: Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, herhangi bir icra takip işleminin yapılmasını isteyen kişi, o işlemin yapılması için kanunda öngörülen harcın tamamını peşin alarak ödemek zorundadır. Harcın tamamı ödenmedikçe, harca konu işlem yapılamaz (Harçlar Kanunu, mad. 127). Gerekli harcı almadan o işlemi yapan memur, yükümlü ile birlikte, harcın ödenmesinden müteselsilen sorumlu olur (Harçlar Kanunu, mad. 128). Eğer takip talebi, başka bir icra dairesi vasıtasıyla yetkili icra dairesine gönderilmek istenirse, aracılığı istenen icra dairesi tarafından gerekli başvurma harcı ile peşin harç alacaklıdan alınarak, takip talebi ile birlikte yetkili icra dairesine gönderilir (Harçlar Kanunu, mad. 35).

IV-Bazı icra muameleleri harçtan muaftır:

a)Değeri 2500 lirayı geçmeyen takipler (ticari senetlere ait takipler hariç) (Harçlar Kanunu, mad. 13/a).

b)Ayda 5000 lirayı geçmeyen nafakaya ait takipler (birden fazla kişi lehine nafakaya hükmedilmesine dair ilamlarda, her kişi lehine hükmedilen miktar, müstakil olarak nazara alınır) (Harçlar Kanunu, mad. 13/c).

c)İcra ve iflas dairelerinin kusuru yüzünden yanlış yapılmış olan işlemlerin  ı s l a h ı  ve  i p t a l i n e  dair kararları ile,[26] bu iptal veya ıslah dolayısı ile yeniden yapılacak işlemler (Harçlar Kanunu, mad. 13/d)

d)Erler ve ihtiyaçları devlet tarafından deruhte ve temin olunan onbaşı ve çavuşların yapacakları takipler (Harçlar Kanunu, mad. 14)

e)İş mahkemeleri tarafından işçiler lehine hükme bağlanmış olan hak ve alacakların takibinde, işçilerden hiçbir harç alınmaz (Harçlar Kanunu, mad. 33)

f)İcra tetkik mercilerinin cezaya dair kararları,

g)İcra ve İflas Kanununun 270. maddesine göre yapılacak defter tutma işlemleri,

h)Genel bütçeye dahil idarelerin bu kanunun 1 ve 3 sayılı tarifelerine giren bütün işlemleri (örneğin; üniversiteler[27] “2547 sayılı K. mad. 56/b”, Hazine[28], Milli eğitim Bakanlığı[29] ile ilgili takiplerde, bu kurumlardan harç alınmaz ve aleyhlerine tahsil harcı tahakkuk ettirilmez…)

U y g u l a m a  için çok önem taşıyan, şu husus hemen belirtelim ki, Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, kuruluş yasasında o kurumun “her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğu”nun belirtilmiş olmasının, yargı ve icra harçlarından muafiyeti kapsamadığını, bu nedenle, böyle bir kurumun açacağı dava ve yapacağı takiplerden harç alınması gerekeceğini ötedenberi belirtmiştir. Örneğin; 6200 sayılı Devlet Su İşleri Kanununun 49. maddesindeki “Umum Müdürlüğün varidatı kurumlar vergisinden ve muameleleri her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır” şeklindeki hükmün[30] 2813 sayılı Telsiz Kanununun 5. maddesindeki “… Kurumun gelirleri her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır” şeklindeki hükmün[31] bu kurumların açtığı dava ve yaptıkları icra takiplerinden harç alınmamasını gerektirmeyeceğini, buna karşın 4389 sayılı Bankalar Kanununun 4743 sayılı kanun ile değişik 14/5-c maddesindeki “…Fona intikal eden bankaların, dava ve icra takiplerinde her türlü vergi, resim, harç, cezaevleri harcı ödenmez ve diğer kesintiler yapılmaz…” şeklindeki hükmün,[32] 4684 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun geçici 4/II maddesindeki “…yeniden yapılandırma süreci içinde, bankalarca kredi alacaklarının tahsili amacıyla açılmış veya açılacak dava veya takipler sonuçlandırılıncaya kadar, 492 sayılı Harçlar Kanununun 2, 23 ve 29. maddeleri ve 2548 sayılı Cezaevi Harcı Kanununun 1. maddesi hükümlerinin uygulanmayacağı” şeklindeki hükmün,[33] 4792 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun, 24/c maddesindeki “Kurum tarafından açılan ve Kurumun taraf olduğu davalar ve icra kovuşturmaları ile ilamları … her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır” şeklindeki hükmün[34] bu kurumların açacağı dava ve yapacağı icra takiplerinden harç alınmamasını gerektireceğini belirtmiştir…

Bunlardan başka, gerek Harçlar Kanununda (mad. 123/II, 124), gerekse İcra ve İflas Kanununda (mad. 43/11, 58, III, 62/VI, 78/III vb.) ve İcra ve İflas Kanunu Yönetmeliğinde (mad. 36, 37/II) harçtan muaf olan işlemler belirtilmiştir…

V-İcra takiplerinde, takipten sonra işleyecek faizler harcın hesaplanmasında nazara alınmaz (Harçlar Kanunu, mad. 20). Bu itibarla, t a h s i l  h a r c ı n ı n, takip tarihine kadar işleyen faiz, esas alacağa ilave edildikten sonra elde edilen tutarın binde beşi oranında tahakkuk ettirilmesi gerekir.[35]

VI-İcra takibinde, hem alacaklı hem de borçlu kısmen  h a k l ı  çıktığı takdirde, bunların sorumlu olduğu harç ve giderler, tetkik merciinin takdir ettiği esaslar dairesinde, her ikisi arasında paylaştırılır.[36]

VII-Harç konusu kamu düzenine ilişkin olduğundan, harcın yasaya aykırı olarak hesaplanmış olması, ilgililerin süresiz şikayet yoluyla tetkik merciine başvurmasına neden olur.[37]

B)İFLAS HARÇLARI:

Bu harçlar da, 492 sayılı Harçlar Kanununda[38] düzenlenmiştir. Ancak, Harçlar Kanunu, iflas harçlarını, iflasın açılmasından sonraki devre için düzenlemiş olduğundan, bundan önceki devrede alınması gereken harçların miktar ve nisbeti hakkında  -mecburen- icra harçları ile ilgili hükümlerin uygulanması gerekecektir.

a-İflas takip talebinde bulunan alacaklıdan da maktu başvurma harcı ve binde beş (nisbi) peşin harç alınır.

b-Borçlu, “iflasına karar verilmeden önce” borcunu öderse, iflas takibi, tıpkı bir icra takibi gibi son bulmuş olacağından, borçludan -ödeme emrinin tebliği üzerine, hacizden evvel ödenen paralardan alınan tahsil harcı gibi- tahsil harcı alınması gerekir. aynı şekilde, iflas kararı verilmeden önce borcun ödenmesi halinde, iflas takibi, icra takibi gibi sonuçlandığından, alacaklıdan  -% 2 oranında- cezaevi harcı alınmalıdır.[39]

c-İflas ödeme emrini alan borçlu, takip konusu borcunu ödemez ve alacaklı ticaret mahkemesinde iflas davası açarsa, takip açarken yatırdığı binde 5 peşin harç, iflas davası için ödenmesi gerekecek 1/4 nisbi karar ve ilam harcına mahsup edilir (Harçlar K. mad. 29/III). İflasın açılmasından sonra da; “iflasın açılması harcı(maktu), “masaya katılma harcı” (maktu), “iflasta paylaştırılan para üzerinden” (nisbi), “konkordato isteğinden” (maktu) ve “konkordatoda; alacaklılara verilmesi kararlaştırılan para üzerinden” (nisbi) harç alınır.

Gerek  i f l a s’ ta ve gerekse  k o n k o r d a t o’ da “icra dairesi tarafından tahsil edilmiş” bir para sözkonusu olmadığından, alacaklıdan “cezaevi harcı” alınmaz.[40]

C)TETKİK MERCİİNDE ALINACAK HARÇLAR:

a)Başvurma harcı: Tetkik merciine  -istihkak davası, itirazın kaldırılması, şikayet vs. yoluyla yapılan- başvurulardan maktu olarak başvurma harcı alınır.

b)Karar ve ilam harcı: Kural olarak, tetkik mercii tarafından verilen -itirazın kaldırılmasına, şikayete, kambiyo senedine dayalı takiplerde borca itiraza, imzaya itiraza ilişkin vb.- kararlardan maktu karar ve ilam harcı alınır (Harçlar Kanunu, (1) sayılı Tarife, A, III-2, a). Ancak istisnaen, istihkak davalarındanisbi karar ve ilam harcı alınır (Harçlar Kanunu, mad. 16, 1 sayılı Tarife, A, 3-1)[41].

VIII-İİK. mad. 15/son gereğince, adli yardım hakkındaki genel hükümler (HUMK. mad. 465-472) icra takiplerinde de uygulanır. Ancak burada, adli yardım kararını takibin yapıldığı icra dairesinin bağlı bulunduğu icra tetkik mercii verir. Bu suretle, lehine adli yardım kararı verilen taraf, HUMK. mad. 466’nın sağladığı menfaatlerden istifade eder.

b)İcra ve İflas Giderleri

aa-İcra giderleri:

B

u giderler, icra organlarının icra takibini tam ve doğru olarak yürütebilmeleri için yaptıkları harcamalardır. İcra dosyasına ilişkin bir hizmet veya işi yapmış olan kişi veya kişilere ödenir. Örneğin; haciz veya satış yerine götüren araç şöförüne ödenen ücret, icra memuruna ödenen harcırah, yediemine ödenen ücret, satış giderleri, bilirkişi ücreti, posta giderleri “icra giderleri” kapsamında yer alırlar.

İcra vekalet ücreti de, icra giderleri arasında önemli bir miktar oluşturur. Bu konu ayrıca ve özel olarak hem İİK. 138/III ve hem de Avukatlık Asgari Ücret Tarifelerinde (mad. 2/II, 11) düzenlenmiştir.

İcra giderleri de -harçlar gibi- alacaklı tarafından peşin olara ödenir ve takibin sonunda haksız çıkarsa, borçluya yükletilir (İİK. mad. 15/I, 59/ı). Alacaklı ilk ödenen paradan, yaptığı giderleri alır (İİK. mad. 138/II). Eğer, alacaklı takibini satış aşamasına götürmez ve terk ederse veya açıkça takibinden feragat ederse, borçlu o aşamaya kadar yapılmış olan takip giderlerinden sorumlu olmaz. Keza, borçlu hal ve durumu ile kendisine karşı icra takibi yapılmasına sebebiyet vermemiş ve itiraz (ödeme) süresi içinde borcunu ödemişse, icra giderlerinden (ve harçlarından) sorumlu tutulamaz (HUMK. mad. 94/II kıyasen).[42]

“Alacaklı tarafından gideri ödenerek icra dairesine yaptırılmış olan işlemin, onun kusuru olmaksızın borçlunun şikayeti sonucunda tetkik merciince iptal edilmiş olması halinde bile yapılan giderlerden yine borçlunun sorumlu olacağı” doktrinde[43] belirtilmiştir…

bb-İflas giderleri:

İflas takibi, iflas davası ve iflasın tasfiyesi için yapılan giderlerin tümü, “iflas gideleri”ni oluşturur.[44] İflas kararı verilmesi aşamasına kadarki giderler, tamamen icra giderleri gibidir.

İflas davasındaki giderler; iflas davası açarken yatırılan harç, iflas davası sırasında yaptırılan bilirkişi incelemesi için ödenen ücret, ilan giderleri, iflas kararında hükmedilen harç ve vekalet ücretinden oluşur.

İflasın tasfiyesi için yapılan giderler ise; iflas dairesince yapılan ilan ve tebliğ giderleri, iflas idaresinin iflasın tasfiyesi için yaptığı -tebliğ, ilan giderleri, iflas idare memurlarının ücretleri, defter tutma, malların muhafaza ve satış giderleri gibi- giderleri kapsar.

Belirtilen iflas giderlerinin tümünden, iflas takip ve davasında haksız çıkmış olan borçlu sorumludur (İİK. mad. 15/I, 59).

Alacaklı, iflas takip ve davasının gerektirdiği giderlerle, “birinci alacaklılar toplantısına kadar gerekli olan giderleri ve iflas kararının kanun yolları için gerekli bütün tebliğ masraflarını” (İİK. mad. 160) peşin öder. Bu giderleri alacaklı, ileride tasfiye sonunda öncelikli olarak alır (İİK. mad. 248).

About these ads

Yorum Yapın »

Henüz yorum yapılmamış.

Bu yazıya yapılan yorumlar için RSS beslemeleri. TrackBack URI

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

The Rubric Theme. WordPress.com’da ücretsiz bir web sitesi veya blog oluşturun.

Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

Diğer 77 takipçiye katılın

%d blogcu bunu beğendi: